Sątoczno – historia i zabytki

Sątoczno:

  • wieś położona przy ujściu rzeki Sajny do rzeki Guber;
  • należy do najstarszych miejscowości w powiecie kętrzyńskim (1326 r powstała strażnica krzyżacka i kościół);

SĄTOCZNO (Leunenburg).

Ongiś na zachodnim skraju rozległej puszczy dębowej znajdowało się pruskie osiedle. W pobliżu dawnej wyludnionej osady w 1326 roku komtur bałgijski Dytrych von Altenburg pobudował strażnicę dla obrony przed Litwinami. Obok niej, zapewne niedługo potem, wzniesiono drewniany kościół  spalony przez Litwinów w czasie najazdu 1347 roku. Obok strażnicy rozwijały się podgrodzie i wieś czynszowa lokowana na prawie chełmińskim.

Jej obszar wynosił 20 włók, a osadnicy uprawiali także 9 włók w puszczy. W XIV wieku Sątoczno rozwijało się doskonale: był tu młyn, którego właściciel płacił wysoki czynsz w wysokości 30 grzywien, byli zagrodnicy i aż osiem karczem.

W 1468 roku Sątoczno otrzymał od Krzyżaków rycerz Albrecht von Vogt, ponoć w nagrodę za udział w wojnie przeciw Polsce i Litwie. Po jego śmierci majątek dziedziczyła córka, która wyszła za mąż za właściciela sąsiedniego majątku Botha von Eulenburga. Od jego nazwiska Sątoczno wzięło swą dawną nazwę Leunenburg. Od 1526 roku proboszczem miejscowej parafii należącej do archiprezbiteriatu w Sępopolu był Valentin Vuge z Elbląga.
Do parafii w Sątocznie należały wówczas wsie: Glitajny, Kałwągi, Wągniki, Błuskajmy, Studzieniec, Słępy i Kaskajmy. Mieszkali tam zapewne również Polacy, gdyż w 1581 roku nauczyciel szkoły otrzymywał dodatkowe wynagrodzenie za odczytywanie oraz komentowanie Ewangelii i katechizmu w języku polskim. W połowie XVII stulecia specjalnie dla polskich parafian ustanowiono tu diakonat. Polscy diakoni nauczali w Sątocznie do roku 1697.

Wiek XVI zapoczątkował upadek dobrze rozwijającej się osady. Przyczyniły się do tego zniszczenia spowodowane wojnami i klęski żywiołowe. Trzy kolejne pożary w latach 1580, 1586, 1591 zniszczyły większość budynków, ze starego kościoła pozostała jedynie wieża. W 1625 roku spustoszenie poczyniła tu epidemia dżumy, w latach 1656 -1657 rabowali i palili miasto Tatarzy, a kolejna dżuma z roku 1709 zdziesiątkowała ludność Sątoczna i okolicznych miejscowości. Z 35 wsi należących podówczas do parafii w Sątocznie pozostało zaledwie osiem. W 1785 roku osada miała 28 domów. Wojny napoleońskie, kolejne rabunki i kontrybucje sprawiły, że Sątoczno nie mogło wrócić do dawnej świetności. W 1817 roku było już tylko wsią liczącą 27 domów i 186 mieszkańców.

Po drugiej wojnie światowej życie szybko wróciło do normy. W 1945 roku powstała w Sątocznie nazywanym wówczas Laukinikowo gmina wiejska, a pierwszym wójtem mianowano Eliasza Andrukowskiego. Gminną Radę Narodową Powołano 22 września 1946 roku. Gmina obejmowała w tymże roku 33 miejscowości o łącznym obszarze 10388,27 ha. Od 1954 roku Sątoczno było siedzibą Gromadzkiej Rady Narodowej. Funkcje przewodniczących GRN w latach 1954-1973 pełnili tu kolejno: Stefan Lelonek, Jan Filipowicz, Jan Andrukowski i przez dwie kadencje Eliasz Andrukowski.

W 1949 roku powstało kino, a w rok później biblioteka wiejska. W latach następnych wybudowano też nowy budynek szkolny. Od wyzwolenia w Sątocznie mieszkał obrońca Westerplatte – starszy sierżant Wiktor Ciereszko. W 1970 roku Sątoczno liczyło 63 mieszkańców. Były tu w tymże roku ośmioklasowa szkoła podstawowa, dzieciniec (68 dzieci), biblioteka oraz kino na 100 miejsc.

W 1973 roku sołectwo Sątoczno, gmina Korsze, obejmowało sześć miejscowości.

Źródło: „Kętrzyn. Z dziejów miasta i okolic”. wyd.Pojezierze. Olsztyn 1978

Kościół w Sątocznie został wzniesiony w latach 1326-1328 na terenie grodu założonego przez Zakon Krzyżacki. Ulokowano go na spływie Sajny i Gubra. Najstarszą częścią budowli jest wieża, jej mury przetrwały w nienaruszonym stanie od pierwszej połowy XIV wieku. Wysokość wieży wynosi 32 metry. W dzwonnicy było miejsce na 3 dzwony. Najstarszy dzwon z roku 1593 zginął, drugi – największy z roku 1735 dzwoni teraz w gminie Borfelde koło Hildesheim w Niemczech. Dzwon, który pozostał nosi napis: „Bogu do zaszczytu, chrześcijanom do zachęty”. Poniżej są wiersze: „Ja wołam do nabożeństwa dzieci oddane Bogu i dzwonię w śmierci jeszcze pobożnemu grzesznikowi. Anno Domini 1735 – odlewał mnie Georg Bernhard Kinder w Królewcu, urodzony w Leunenburgu”.

Nawa kościoła ma 21,60 metrów długości i 9,2 metra szerokości. Ilość przypór wskazuje na to, że planowano w nawie głównej wykonanie murowanego sklepienia. W roku 1848 na polecenie pastora Simona Jakuba Gammela – stolarz Rockel wykonał nad nawą pozorne drewniane sklepienie gwiaździste. Zachodnią część nawy zamyka chór z organami. Zbudował je w 1745 roku Adam Gottllob Casparini – królewski, dworski organmistrz. Powiększono je w roku 1898. Organy posiadają ornamentykę w stylu rokokowym. Prezbiterium oddzielone jest od nawy monumentalnym łukiem tęczowym. Góruje nad nim masywne sklepienie gwiaździste.

Ołtarz wykonany jest w drewnie. Wykonał go w roku 1824 rzeźbiarz Bierreichel.

Na środku prezbiterium stała chrzcielnica wykonana z włoskiego marmuru „Carvara”. Zakupiono ją w Królewcu w roku 1828. Czaszę chrzcielnicy wypełniała duża, mosiężna misa, ważąca ok. 20 kilogramów. Datowana jest na rok 1580. W roku 1828 wyłożono posadzkę kościoła szwedzkimi płytami kamiennymi.

Dziedziniec kościoła początkowo był cmentarzem, w roku 1819 założono park, który do dziś spełnia tą funkcję.

Zamek krzyżacki w Sątocznie.

autor Jerzy Sikora – Gunther

http://gunthera.wordpress.com/2008/03/17/rekonstrukcja-zamku-w-satocznie/

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>